ଆସ୍ଥା, ପରମ୍ପରା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ମହାପର୍ବ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଛତର ଯାତ୍ରା

ଘୁମୁରାର ତାଳରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହୁଏ କଳାହାଣ୍ଡି; ରାଜପରମ୍ପରାରୁ ଜନମାନସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତୁଟ ଆସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ

କଳାହାଣ୍ଡିର ଧାର୍ମିକ ଚେତନା, ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକସଂସ୍କୃତିର ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ ହେଉଛି ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଛତର ଯାତ୍ରା। ଏହି ଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ କଳାହାଣ୍ଡିର ଜନଜୀବନ, ଲୋକବିଶ୍ୱାସ, ପାରମ୍ପରିକ କଳା ଓ ସାମୂହିକ ଭାବନାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ। ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗାଢ଼ ଆସ୍ଥା ରଖିଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମହାପର୍ବର ରହିଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱ।

ଭବାନୀପାଟଣାସ୍ଥିତ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର କଳାହାଣ୍ଡିର ପ୍ରମୁଖ ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ। ମା’ଙ୍କୁ ଜିଲ୍ଲାର ଆରାଧ୍ୟା ଦେବୀ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ, ସୁଖଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି କାମନା କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ମା’ଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥାନ୍ତି। ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଧରି ଚାଲିଆସୁଥିବା ଏହି ଆସ୍ଥା ଛତର ଯାତ୍ରାକୁ ଏକ ବିଶାଳ ଜନପର୍ବରେ ପରିଣତ କରିଛି।

ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ମହାଷ୍ଟମୀ ଓ ମହାନବମୀ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏହି ଯାତ୍ରାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ମା’ଙ୍କ ବିଜୟ ଛତରର ଶୋଭାଯାତ୍ରା। ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଜେନାଖାଲରୁ ମା’ଙ୍କ ବିଜୟ ଛତର ମନ୍ଦିର ଅଭିମୁଖେ ଫେରିଥାଏ। ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି, ବିଜୟ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଛତର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଏହି ଯାତ୍ରାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇଥାଏ।

ଛତର ଯାତ୍ରାର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି କଳାହାଣ୍ଡିର ପାରମ୍ପରିକ ଘୁମୁରା ଓ ନିଶାନ ବାଦ୍ୟ। ଏହାର ତାଳ ଓ ଧ୍ୱନି ଯାତ୍ରାର ଧାର୍ମିକ ପରିବେଶକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରୂପ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଘୁମୁରା କେବଳ ଏକ ଲୋକକଳା ନୁହେଁ, ଏହା କଳାହାଣ୍ଡିର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ମଧ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ଏହି ମହାପର୍ବ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକକଳାକାରମାନେ ନିଜ ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥାନ୍ତି।

ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଉପାସନା କଳାହାଣ୍ଡିର ଐତିହାସିକ ରାଜପରମ୍ପରା ସହ ଜଡ଼ିତ। ସମୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବଦଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମା’ଙ୍କ ପ୍ରତି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆସ୍ଥା ଅତୁଟ ରହିଛି। ଆଜି ଏହି ଯାତ୍ରା ଧାର୍ମିକ ଆୟୋଜନର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରି କଳାହାଣ୍ଡିର ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବର ପ୍ରତୀକ ହୋଇପାରିଛି।

ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଆଦିବାସୀ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ, ଶାକ୍ତ ଉପାସନା ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ପରମ୍ପରାର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ। ଏହା କଳାହାଣ୍ଡିର ବହୁବିଧ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନକୁ ବୁଝିବାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଧ୍ୟମ। ଏହି ପରମ୍ପରାର ସଠିକ୍ ଇତିହାସ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବା, ଲୋକକଳାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଓ ନୂଆ ପିଢ଼ିକୁ ଏହା ସହ ପରିଚିତ କରାଇବା ଆଜିର ସମୟର ଏକ ଆବଶ୍ୟକତା।

ଛତର ଯାତ୍ରା କଳାହାଣ୍ଡିର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ଧାର୍ମିକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏପରି ଆୟୋଜନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଆଗମନ ଫଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସାୟୀ, ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଦୋକାନ ଓ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରେତାମାନେ ଉପକୃତ ହେବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଭାବେ ଧାର୍ମିକ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ବିକାଶ କରାଗଲେ କଳାହାଣ୍ଡିର ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଯାଇପାରିବ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବ୍ୟାପକ ଜନସମାଗମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା, ଭିଡ଼ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଯାତାୟାତ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପାନୀୟ ଜଳ, ପରିମଳ ଓ ଜରୁରୀକାଳୀନ ଚିକିତ୍ସା ସୁବିଧା ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ। ପ୍ରଶାସନ, ପୁଲିସ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଭାଗ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଓ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ରହିଲେ ଯାତ୍ରାକୁ ଅଧିକ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ କରାଯାଇପାରିବ।

ଛତର ଯାତ୍ରା ସହ ଜଡ଼ିତ କେତେକ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥାକୁ ନେଇ ସାମାଜିକ ଓ ଆଇନଗତ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ। ଏପରି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଧାର୍ମିକ ଭାବନାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ସହ ପ୍ରଚଳିତ ଆଇନ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ପରମ୍ପରାର ସୁରକ୍ଷା ସହ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ସମୟର ଆହ୍ୱାନ।

ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଛତର ଯାତ୍ରା କଳାହାଣ୍ଡିର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନା, ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ପ୍ରତୀକ। ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆୟୋଜନରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ବରଂ ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ ମାଟି, ପରମ୍ପରା ଓ ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିଛି। ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ସହ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ହିଁ ଏହି ମହାପର୍ବର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା।

ଜୟ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ।
ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ବିଷି
ଭବାନୀପାଟଣା, କଳାହାଣ୍ଡି